خانه💥 / پزشکی و سلامت / همه چیز درباره آشنایی با علت و درمان فلج خواب یا بختک

همه چیز درباره آشنایی با علت و درمان فلج خواب یا بختک

فلج خواب

همه چیز درباره آشنایی با علت و درمان فلج خواب یا بختک در دسته پزشکی و سلامت سایت علم سرا

فلج خواب

همانطور که میدانید خواب در بیشتر موارد به عنوان یکی از گزینه های آرامش بخش برای انسان شناخته می شود. خواب به بازیابی انرژی کمک می کند و شرایط لازم برای بهبود بیماری ها را فراهم می کند. اما این عنصر آرامش بخش می تواند جنبه های ترسناکی نیز داشته باشد که یکی از آنها فلج خواب است.

توضیحاتی در مورد فلج خواب

فلج خواب که در انگلیسی به آن Sleep Paralysis می گویند و در میان عوام به “بختک” معروف است نوعی اختلال خواب است. حالتی است که معمولاً از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و در این مدت شخص پس از بیدار شدن از خواب یا گاهی پیش از به خواب رفتن، توانایی انجام حرکات ارادی از خود ندارد و این حالت معمولاً با ترس همراه است. شما تا بحال بختک شبانه یعنی حالتی که از خواب بیدار می‌شوید و هوشیار هستید اما نمی‌توانید بدنتان را تکان بدهید را تجربه کرده‌اید؟ این پدیده‌ای است که اصطلاحاً با عنوان فلج خواب یا بختک خواب شناخته می‌شود و برآورد می‌شود که بین ۵ تا ۴۰ درصد از کل انسان‌ها زمانی در طول عمر خود آن را تجربه کرده‌اند. در اثر این وضعیت، ممکن است شما ترس بسیار شدیدی را احساس کنید، پاسخ جنگ و گریز را مشاهده کنید، سعی کنید دست‌ها و پاها و پلک‌های خود را تکان بدهید، اما نمی‌توانید و تنها در یک حالت زجرآور وحشت محض به دام افتاده‌‌اید. هرچند این اختلال خواب به خودی خود بیماری خطرناکی شناخته نمی‌شود، اما باعث اختلال در مرحله خواب REM (مرحله حرکت سریع چشم) و بروز بیماری‌های عصبی می‌شود که می‌تواند عواقب نگران‌کننده‌ای را به دنبال داشته باشد.در صورتی که شما فلج خواب، بخصوص نوعی از این اختلال که در دراز مدت و به صورت مکرر اتفاق می‌افتد را تجربه کردید، برای تعیین علت ریشه‌ای آن باید به یک متخصص خواب مراجعه کنید. فلج خواب در اغلب موارد به علت خواب نامنظم و بدون برنامه ریزی و یا اختلال در روند عادی چرخه خواب اتفاق می‌افتد. در این صورت بهترین درمان برای فلج خواب، اعمال تغییرات آگاهانه‌ای در سبک زندگی به منظور بهبود کیفیت و کمیت خواب شما می‌باشد.در این مطلب از سایت جسارت در مورد همه چیز درباره آشنایی با علت و درمان فلج خواب یا بختک صحبت میکنیم امیدواریم مورد توجه قرار بگیرد.

علائم فلج خواب

در فلج خواب معمولاً یک یا چند مشخصهٔ زیر وجود دارد: ۱- عدم توانایی در صحبت کردن، حرکت دادن بدن، دست و پا و معمولاً عدم توانایی در باز کردن پلک چشم. ۲- احساس ترس و حتی توهمات شنیداری (مثل قدم‌هایی که نزدیک می‌شوند، یا زمزمه در گوش)، دیداری، لمسی، خفگی، سنگینی روی قفسهٔ سینه و… که به آن‌ها توهمات خواب یا هیپناگوژیک می‌گویند

مراحل ایجاد فلج خواب

در طی خواب در مرحلهٔ حرکات سریع چشم (REM)، یعنی مرحله‌ای که رؤیا بینی در آن روی می‌دهد، مغز انتقال سیگنال‌های عصبی بسوی عضلات اسکلتی (به استثنای عضلهٔ دیافراگم و عضلات حرکت دهنده تخم چشم) را متوقف می‌سازد، تا شما رویاهای خود را برون‌ریزی نکنید. یعنی مثلاً وقتی خواب می‌بیند در حال دویدن هستید، از رختخواب بلند نشوید و شروع به دویدن کنید. هنگامی که شما قصد دارید از خواب بیدار شوید، مغز مجدداً کنترل عضلات را به دست می‌گیرد. اما گاهی اوقات قبل از اینکه مغز کنترل عضلات اسکلتی را بدست گیرد تا عضلات از حالت فلج بودن خارج گردند، شما هشیاری خود را باز می‌یابید. که نتیجهٔ آن احساس هراس‌آور فلج بودن بدنتان خواهد بود. نقطهٔ مقابل این عارضه زمانی است که مغز در برخی افراد در مرحلهٔ رویابینی انتقال سیگنال به سوی عضلات اسکلتی را متوقف نمی‌کند باعث می‌شود که آن‌ها هنگام رؤیا دیدن دست‌ها و پاهای خود را تکان دهند یا در موارد شدیدتر دچار خواب‌گردی شوند.

علل فلج خواب

۱-کسانی که بطور طاق باز و رو به پشت می‌خوابند بیشتر به فلج خواب دچار می‌شوند. ۲-برنامهٔ خواب نامنظم و محرومیت از خواب. ۳- افزایش استرس و اضطراب. ۴- تغییرات ناگهانی در سبک یا محیط زندگی. ۵- مصرف قرص‌های خواب آور و آنتی هیستامین‌ها. عوامل ژنتیکی، اضطراب و استرس، اختلال هراس و اختلال در نظم خواب را در پیدایش فلج خواب دخیل می دانند.

مقابله با فلج خواب

۱- سعی کنید انگشتان دست یا پای خود را تکان دهید. ۲- چشمان خود را به شدت تکان دهید، به دنبال آن پلک‌ها و سر خود را. ۳- سعی کنید وضعیت خروج از بدن را در خودتان القا کنید. ۴. در صورت مشاهدهٔ کسی که دچار فلج خواب شده است، می‌توان با صدا کردن اسمش یا لمس بدنش او را از این حالت خارج کرد. ۵٫ برای جلوگیری از تکرار این حالت می‌توان مقداری آب نوشید. کم آبی بدن، یبوست و اختلالات روده ارتباط معنا داری با این عارضه دارند.

افسانه بختک

عده‌ای از مردم معتقدند که فلج خواب دلیلی ماورایی دارد، رایج‌ترین باور در ایران وجود موجودی به نام بختک یا خفتک است که بنابر باورهایی، بختک نوعی جن می‌باشد و با نشستن روی سینهٔ اشخاص باعث می‌شود که آن‌ها نتوانند تکان بخورند. تصورات غلط نسبت به فلج خواب و یا بختک: آزار و اذیت توسط جن، شیطان، دیو و یا موجودات فرا زمینی، و یا اشتباه گرفتن آن با تجربه خروج از بدن.

فلج خواب چیست

فلج خواب (sleep paralysis) به حالت ناتوانی در انجام حرکات ارادی حین خواب اطلاق می شـود. فلج خواب یـک تـجربـه ی دلــهره آور و هراس انگیز می بـاشد. فـلـج خـواب اغـلب اوقات هنگام بیدارشـدن از خـواب و یـا در مـوارد نـادر در لحظه ی به خـواب رفتن رخ می دهد. فلج خواب از چند ثانیه تا چـند دقیـقه بـه طـول می انجامد. ۲۵ تا ۳۰ درصد جـمعیت کشـور حـداقل یکبار در طول زندگی خود اخـتـلال فلج خـواب را تـجـربه کرده اند. فلج خواب می تواند در هر سنی روی دهد.

مکانیسم فلج خواب

در طی خواب در مرحله ی حرکات سریع چشم(REM)، یعنی مرحله ای که رویا بینی در آن روی می دهد، مغز انتقال سیگنالهای عصبی بسوی عضلات اسکلتی (به استثنای عضله دیافراگم و عضلات چشم) را مسدود و متوقف میسازد، تا شما رویاهای خود را برون ریزی نکنید (یعنی مثلا وقتی خواب میبیند در حال دویدن هستید، از رختخواب بلند نشوید و شروع به دویدن نکنید). هنگامی که شما قصد دارید از خواب بیدار شوید، مغز مجدداً کنترل عضلات را به دست میگیرد. اما گاهی اوقات قبل از اینکه مغز کنترل عضلات اسکلتی را بدست گیرد و عضلات از حالت فلج بودن خارج گردند، شما هشیاری خود را باز می یابید. که نتیجه ی آن احساس هراس آور فلج بودن بدنتان خواهد بود. نقطه ی مقابل این عارضه زمانی است که برخی افراد هنگام رویا دیدن دستها و پاهای خود را تکان می دهند و یا در موارد شدید تر دچار خوابگردی می شوند.

درمان فلج خواب

فلج خواب یک اختلال خواب بی خطر است. تنها با رعایت اصول بهداشت خواب، خودداری از طاق باز خوابیدن و کاهش استرس ها و هراس ها می توان تکرار آن را به حداقل رساند. افرادی که هفته ای یکبار به فلج خواب دچار می شوند لازم است تحت درمان دارویی (مصرف ضد افسردگی ها) قرار گیرند.

فلج خواب در تعریف

فلج خواب در تعریف عبارت است از پدیده‌ای که طی آن یک شخص به طور موقتی توانایی حرکت کردن، صحبت کردن یا خلاص کردن خود از حالت فلج فیزیکی در مرحله خواب، مرحله حرکت سریع چشم را از دست می‌دهد. فلج خواب عموماً در طی مرحله گذار خواب یعنی در مرحله‌ای که انسان از حالت بیداری به حالت خواب و یا از حالت خواب به حالت بیداری می‌رود اتفاق می‌افتد. در زمان وقوع فلج خواب، فرد نمی‌تواند دست‌ها، پاها، انگشتان دست و پا، پلک‌ها و سایر اندام‌های خود را تکان بدهد و در واقع، تمامی اندام‌هایی که تحت کنترل ارادی فرد هستند به طور موقت فلج می‌شوند. فلج خواب معمولاً در مردان و زنان به نسبت مساوی اتفاق می‌افتد، اما اولین دفعات آن به احتمال زیاد در سنین نوجوانی (حدود ۱۳ تا ۱۹ سال) یا اوایل جوانی (حدود ۱۹ تا ۲۵ سال) رخ می‌دهد. برآوردهای انجام گرفته در طی چند مطالعه حاکی است که ۳۶% از تمامی موارد فلج خواب در سنین بین ۲۵ تا ۴۴ سالگی اتفاق می‌افتد.

دلایل و علل فلج خواب

نکته مهمی که در رابطه با علل فلج خواب باید به خاطر داشت آن است که عوامل مرتبط با وقوع این عارضه در یک فرد ممکن است کاملاً متفاوت با فرد دیگر باشد. اما به طور کلی، شایع‌ترین علل وقوع فلج خواب عبارتند از: خوابیدن به پشت (به حالت طاق باز) در صورتی که شما اغلب به حالت طاق باز می‌خوابید، خطر وقوع فلج خواب در شما بیشتر می‌شود. هنوز به طور دقیق مشخص نیست که چرا خوابیدن به پشت باعث افزایش احتمال بروز فلج خواب می‌شود، اما بیش از ۵۰ درصد از موارد فلج خواب در افرادی اتفاق افتاده است که به این وضعیت خوابیده بوده‌‌اند. امواج مغزی این نکته را باید مد نظر داشت که امواج مغزی در یک فرد در زمان خواب می‌تواند باعث وقوع فلج خواب شود.‌ نتایج یک مطالعه نشان داده است که در زمان وقوع فلج خواب، شدت‌های نامتناسبی از امواج آلفا و جهش‌های متناوبی از امواج بتا، به ویژه در مغز افرادی که دچار توهم بصری بوده‌اند، وجود داشته است. این نتایج به معنی آن است که فردی که از لحاظ هوشیاری کاملاً در حالت بیدار و طبیعی است، از لحاظ فیزیکی هنوز در یک حالت فلج عضلانی در مرحله خواب (مرحله حرکت سریع چشم) گیر کرده است. برنامه خواب پر هرج و مرج افرادی که برنامه خواب بسیار متغیری دارند یا به وفور به مسافرت‌های کاری می‌روند و نمی‌توانند برنامه خواب خود را با ساعت زمانی مقصد جدید خود تطبیق بدهند ممکن است به فلج خواب دچار شوند. در واقع نداشتن یک برنامه خواب منظم که بدن شما بتواند نسبت به آن سازگاری و مطابقت پیدا کند، می‌تواند منجر به بروز اختلالات خواب و چرخه خواب غیر طبیعی شود. داروها تحقیقات نشان داده است که مصرف بعضی از داروها اعم از داروهای تجویز شده توسط پزشک، داروهای بدون نسخه و یا مواد مخدر می‌تواند با وقوع فلج خواب در بعضی افراد ارتباط داشته باشد. حتی مشروبات الکلی نیز به عنوان یکی از عوامل احتمالی فلج خواب شناخته می‌شود، زیرا الکل می‌تواند در روند مراحل معمول خواب اختلال ایجاد کند. بعضی از محققین معتقدند که سوء مصرف مواد مخدر، داروها (مخصوصاً داروی بیماری‌های روانی) و مصرف محرک‌های روانی (مانند داروهایی که برای درمان اختلال کم توجهی – بیش فعالی استفاده می‌شود) می‌تواند احتمال وقوع فلج خواب را افزایش دهد. پیش‌زمینه ژنتیکی بسیاری از دانشمندان معتقدند که چندریختی (پلی‌مورفیسم) ژنتیکی می‌تواند عامل وقوع فلج خواب باشد. در این رابطه شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد اگر فردی در بین اعضای خانواده یا فامیل درجه یک شما به مشکل فلج خواب دچار باشد، احتمال آنکه شما هم به این مشکل دچار شوید بیشتر از معمول خواهد بود. گرفتگی عضلات پا خطر وقوع فلج خواب در افرادی که بیشتر در معرض گرفتگی عضلات به ویژه عضلات پاهای خود هستند، معمولاً بیشتر از دیگران است. بیماری روانی افرادی که از نوعی بیماری روانی از قبیل اختلال اضطراب، اختلال دو قطبی، افسردگی و یا بیماری اسکیزوفرنی رنج می‌برند، بیشتر در معرض وقوع فلج خواب هستند. این قبیل بیماری‌ها باعث اختلالاتی در روال طبیعی خواب و نوساناتی در عملکرد انتقال‌دهنده‌های عصبی (نوروترانسمیترها) می‌شوند و اغلب برای درمان آنها از داروهای روانپزشکی استفاده می‌شود که خود این داروها نیز می‌توانند احتمال وقوع فلج خواب را افزایش بدهند.بیماری‌های عصبی احتمال وقوع فلج خواب در افراد مبتلا به بیماری‌های عصبی مانند میگرن و صرع بیشتر از حد معمول است. بیماری‌های مخرب اعصاب در افرادی که به انواع مختلف بیماری‌های مخرب اعصاب مبتلا هستند، احتمال وقوع فلج خواب افزایش پیدا می‌کند. محرومیت از خواب افرادی که خود را در معرض محرومیت از خواب مخصوصاً در یک دوره زمانی طولانی قرار می‌دهند، تغییرات نامطلوبی را در چرخه خواب و ریتم شبانه‌روزی خود به وجود می‌آورند. این تغییرات عمدتاً برای فرد مضر هستند و می‌تواند به عنوان یکی از علل مستقیم وقوع فلج خواب عمل کند. مصدومیت میزان بروز فلج خواب در افرادی که به نوعی مصدومیت یا آسیب‌دیدگی ناگهانی دچار شده‌اند، بیشتر است. دانشمندان معتقدند که وقوع مصدومیت باعث ایجاد تغییراتی در عملکرد مغز و اختلال در چرخه خواب و بیداری می‌شود. علاوه بر آن مصدومیت‌ها اغلب منجر به محرومیت شدید از خواب، کابوس‌های ترسناک، بی‌خوابی و بیدار شدن مکرر از خواب در طول شب (اختلال خواب) می‌شود.

شایع‌ ترین علائم فلج خواب

افرادی که به فلج خواب دچار می‌شوند ممکن است علائم مختلفی را تجربه کنند. شایع‌ترین علائم مرتبط با فلج خواب شامل ناتوانی در حرکت کردن (بی‌حرکتی)، ناتوانی در حرف زدن، مشکل در نفس کشیدن، احساس “گیر کردن” یا “به دام افتادن” و ادراک آگاهانه یا بعضاً احساس تجربه خروج از بدن می‌باشد. علائم ثانویه فلج خواب نیز می‌تواند شامل مواردی از قبیل اضطراب، احساس فشار بر قفسه سینه، ترس شدید، توهم و احساسات غیر عادی می‌باشد (البته به طور قطع نمی‌توان گفت که شما در هنگام وقوع فلج خواب چه علائم خاصی را تجربه خواهید کرد).

تشخیص فلج خواب

هر فردی می‌تواند ابتلای خود به عارضه فلج خواب را به سادگی تشخیص بدهد، اما بسیار مهم است که برای تعیین علت وقوع فلج خواب که می‌تواند بیماری‌هایی از قبیل حمله خواب یا یک بیماری عصبی باشد، حتماً به پزشک مراجعه کنید. در صورتی که هنوز مطمئن نیستید که به عارضه فلج خواب دچار شده‌اید، با یک پزشک متخصص بیماری‌های خواب مشورت کنید. به طور کلی دو نوع مختلف از عارضه فلج خواب وجود دارد که ممکن است شما آن را در خودتان تشخیص بدهید: فلج خواب ایزوله (ISP): اگر تا به حال به طور آگاهانه این تجربه را داشته‌اید که در هنگام به خواب رفتن یا بیدار شدن از خواب قادر به حرکت کردن یا حرف زدن نبوده‌اید، در واقع شما فلج خواب ایزوله را تجربه کرده‌اید. این نوع از فلج خواب بسیار شایع است و معمولاً برای فرد آزار دهنده نیست. حملات فلج خواب ایزوله معمولاً فقط یک تا دو دقیقه طول می‌کشد و احتمال دوام آن در دراز مدت بسیار کم است. فلج خواب ایزوله مکرر (RISP): در صورتی که شما به طور مکرر علائم ناتوانی در حرکت کردن و صحبت کردن را در هنگام به خواب رفتن یا بیدار شدن از خواب تجربه می‌کنید، به فلج خواب ایزوله مکرر دچار شده‌اید. این حالت از فلج خواب در واقع یک بیماری مزمن است که می‌تواند باعث تحریک اضطراب شدید و بروز ترس از خوابیدن در شما شود. تنها حدود ۳% از کل افرادی که از فلج خواب رنج می‌برند دوره‌های مکرر آن را تجربه می‌کنند و در بسیاری از موارد نیز با عوارض دیگری مانند حمله خواب همراه است.

فلج خواب و تکنیک‌ های مقابله

بسیاری از گزارش‌های موردی که در رابطه با فلج خواب ارائه شده است، نشان داده‌اند که با استفاده از چند تکنیک مقابله‌ای مختلف می‌توان بر این عارضه غلبه کرد. شایع‌ترین تکنیک گزارش شده برای این منظور آن است که در زمان وقوع فلج خواب سعی کنید به صورت آگاهانه انگشتان دست یا پای خود را تکان بدهید. بعضی از افرادی که با مشکل فلج خواب مواجه بوده‌اند توانسته‌اند با تمرکز بر روی تکان دادن انگشتان خود – که باعث القای حالت بیداری به جای حالت فلج خواب می‌شود – موفق به درمان این عارضه شوند.

فلج خواب و ارزیابی پزشکی

در صورت وقوع فلج خواب، حتماً معاینات و ارزیابی‌های پزشکی لازم برای تشخیص اختلالات خواب (مانند حمله خواب) و بیماری‌های مغز و اعصاب را انجام دهید. فلج خواب در بسیاری از موارد می‌تواند به علت یک سری عوارض و بیماری‌های تشخیص داده نشده باشد.

فلج خواب و مصرف دارو

اگر شما در حال حاضر داروی خاصی را مصرف می‌کنید که دوره‌های وقوع فلج خواب در شما از بعد از شروع مصرف آن دارو آغاز شده است، همین دارو می‌تواند علت فلج خواب باشد. اما در صورتی که داروی خاصی مصرف نمی‌کنید، می‌توانید بعضی از داروهایی که در درمان فلج خواب در بعضی افراد موفق بوده‌اند مانند قرص‌های خواب، داروهای مهار کننده انتخابی باز جذب سروتونین (SSRI) و داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای را امتحان کنید. این داروها را می‌توانید در صورتی که فلج خواب در شما به طور شدید اتفاق می‌افتد، استفاده کنید.

فلج خواب و تنظیم برنامه خواب

شاید داشتن یک برنامه خواب منظم بهترین راهکار برای درمان فلج خواب باشد. اغلب موارد فلج خواب به علت برنامه خواب نامنظم و بسیار متغیر و (اغلب) بروز اختلال خواب، اتفاق می‌افتد. پس سعی کنید یک برنامه خواب منظم برای خودتان تهیه کنید و به آن پایبند باشید. همیشه مطمئن شوید که خواب کافی دارید و در خواب شما وقفه و اختلال پیش نمی‌آید. البته ممکن است این راهکار خیلی زود در درمان فلج خواب جواب ندهد، اما به احتمال بسیار زیاد در دراز مدت کمک زیادی به شما خواهد کرد.

Rate this post

درباره ی الهه موسوی

همچنین ببینید

علائم و درمان گیاهی دفع کیست تخمدان چپ دختر و بارداری

کیست تخمدان سَندرُم تُخمدان پُلی‌کیستیک یا نشانگان تخمدان پُرکیستی شایع‌ترین اختلالات غدد درون‌ریز در زنان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *